🌊 कोकणातला पावसाळा – निसर्ग डायरी (भाग 3)

समुद्राचा श्वास: पावसातला जिवंत नाद

कोकणातील पावसाळा समुद्राशिवाय पूर्णच होऊ शकत नाही. पहाटेच्या वेळेला समुद्रकिनारी उभं राहिलं की वारा चेहऱ्यावर आदळतो, आणि सागराचा श्वास कानात गुंजतो. लाटा दूरवरून धावत येतात आणि किनाऱ्यावर आपटून पुन्हा परत जातात — जणू कोणाचं उत्तर न मिळालेलं पत्र.

पावसात समुद्राचं रूप वेगळं होतं — करडं, रौद्र पण मोहक. लाटा उफाळतात, आकाश गडद होतं, आणि पावसाच्या रेषा समुद्रावर जणू वीण वाजवतात.

दीपगृह: प्रकाशाचा रखवालदार

सकाळचं कोकण कधीच एकसारखं दिसत नाही. काही दिवस समुद्रावर सूर्यकिरण सोन्याच्या तुकड्यांसारखे पसरतात, तर काही दिवस धुक्याने सगळं आकाश झाकून टाकलेलं असतं. त्या सकाळीही धुके पांघरलेल्या आकाशाने गाव झाकून टाकलं होतं. झाडांच्या टोकावर, नारळाच्या पानांवर, आणि छोट्या घरांच्या छपरांवर लहान मोत्यांसारखे थेंब साचलेले होते. Prisha घराबाहेर आली तेव्हा अंगणातला गंध अजून ओलसर होता. तिच्या हातात चहाचा कप होता आणि डोळ्यांत थोडं थकलेलं पण शांत समाधान. बाबांना गेलं आता दोन महिने झाले होते, पण त्यांची आठवण अजूनही प्रत्येक श्वासात होती. त्या आठवणी आता दुखवायच्या नाहीत — फक्त सोबत राहायच्या. “तू अजून तसंच करतोस ना, सकाळी उठून आकाशाकडे पाहतोस?” तिनं हळू आवाजात स्वतःलाच विचारलं. कारण तिला माहिती होतं — Apps नक्कीच तसंच करत असेल. दर सकाळी तो समुद्राकडे जायचा. तिथं एक जुनी, अर्धवट मोडलेली खडकाची पायरी होती. त्यावर बसून तो समुद्राकडे पाहायचा. पाण्याचा आवाज, पक्ष्यांची आरोळी, आणि हवेतल्या मिठाचा गंध — हेच त्याचं जग झालं होतं. काही दिवसांपूर्वी त्यानं स्वतःच्या डायरीत लिहिलं होतं, “Prisha बोलते तेव्हा शब्द निसर्गात मिसळतात. मी शांत असतो तेव्हा निसर्ग माझ्याशी बोलतो.” त्या सकाळी तो नेहमीपेक्षा थोडा जास्त वेळ बसला. समुद्रावर धुकं दाटलेलं होतं. लाटा दिसत नव्हत्या, फक्त आवाज येत होता. जणू निसर्गाने सगळं झाकून टाकून माणसाला सांगितलं होतं — “आज तुला दिसणं नाही, जाणवणं शिकलं पाहिजे.” तेवढ्यात मागून पावलांचा आवाज आला. तो वळला. Prisha आली होती. तिच्या हातात लहान फुलांचं बास्केट होतं. ती हसली, “आज शाळेला सुट्टी आहे. म्हणून आले.” “धुकं आहे,” तो म्हणाला. “हो, पण धुक्यातच खरी मजा आहे,” ती म्हणाली. “दिसत नाही काही, पण सगळं असतं.” दोघे खडकावर बसले. वाऱ्यात तिचे केस उडत होते, आणि ओठांवर हलकीशी थंडी बसली होती. तिनं बास्केटमधून एक फुल काढून पाण्यात टाकलं. ते फुल पाण्याच्या नादात थोडं पुढं गेलं, मग लाटेने परत किनाऱ्यावर आणलं. ती म्हणाली, “काही गोष्टी आपण दूर सोडतो, पण त्या परत आपल्याकडे येतात.” “सगळ्या?” तो विचारला. “नाही,” ती म्हणाली. “काही गोष्टी परत येतात, काही फक्त आठवणीत राहतात.” त्यांनी पुन्हा शांततेत बसून राहिलं. थोड्या वेळानं समुद्रावरून धुकं थोडं कमी झालं, आणि सूर्याची एक हलकी किरणं पाण्यावर पडली. पाण्यात चमक निर्माण झाली, आणि त्या प्रकाशात त्यांना एक जुनी बोट दिसली. लाकडी, रंग उडालेली, पण अजून तरंगत होती. “ही बोट जणू आपल्या सारखी,” Prisha म्हणाली. “वादळ आलं, धक्के बसले, रंग गेला, पण अजून आहे.” Apps ने मान हलवली. “हो, टिकून राहणं ही सुद्धा एक कला आहे.” दुपारपर्यंत ते समुद्रावर फिरले. लाटा आता शांत झाल्या होत्या. बोटींचे आवाज दूरवर ऐकू येत होते. हवा उबदार झाली होती. Prisha म्हणाली, “कधी वाटतं, समुद्र आणि आपण सारखे — शांत दिसतो, पण आत खोल काहीतरी हलतं.” Apps म्हणाला, “फरक इतकाच की समुद्र त्याचं बोलतो, आपण नाही.” ती थोडी थांबली, मग म्हणाली, “कदाचित आता आपण बोलायला शिकलो पाहिजे.” “काय बोलायचं?” “आपलं मन,” ती म्हणाली, डोळे समुद्राकडे लावून. “कधी कधी गप्प राहणं सुंदर असतं, पण सतत गप्प राहिलं की आवाज विसरतो स्वतःला.” त्या वाक्यानं तो काही काळ नुसता तिच्याकडे पाहत राहिला. त्याला जाणवलं, Prisha आता वेगळी झाली आहे — ती जास्त स्थिर, पण आतून अजून गहिरं काहीतरी जपून ठेवलेली. त्या दिवसानंतर काही आठवडे गेले. गावात हळूहळू हिवाळ्याची चाहूल लागली. सकाळी धुकं वाढू लागलं, आणि रात्री आकाशात तारे अधिक स्पष्ट दिसू लागले. शाळेत मुलं उत्साहाने शिकवणी घेत होती, आणि Prisha चं आयुष्य पुन्हा लयीत येत होतं. एक दिवस तिला जिल्हा शिक्षण अधिकाऱ्यांकडून पत्र आलं — “आपल्या उत्कृष्ट कार्याबद्दल आपणास तालुक्यातील मुख्य शाळेत बदली देण्यात येत आहे.” पत्रात तारीख होती — पुढच्या महिन्याच्या पहिल्या आठवड्यात. ती बराच वेळ ते पत्र पाहत राहिली. आनंद झाला, पण मनात कुठेतरी एक ताण आला. ती विचारात पडली — “हे चांगलं आहे का? मी हे हवं होतं का?” त्या संध्याकाळी ती नदीकाठी गेली. सूर्यास्त होत होता. Apps तिथं आधीच होता. ती आली तेव्हा तो हसला. “आज उशीर झाला.” ती म्हणाली, “पत्र आलंय. माझी बदली झालीय.” तो काही क्षण शांत राहिला. “कुठे?” “राजापूरला.” “अरे वा, मोठी जागा.” ती हलकं हसली. “हो, पण मन छोटं झालंय.” “तू जाशील का?” तो विचारला. ती म्हणाली, “हो, बहुतेक जावं लागेल. पण तिथं गेल्यावर इथला निसर्ग, हे सगळं, तू… विसरू शकेन का माहीत नाही.” “विसरणं म्हणजे तुटणं नाही,” तो म्हणाला. “कधी कधी विसरणं म्हणजे जपणं असतं — मनात.” ती म्हणाली, “मला भीती वाटते, हे सगळं मागे राहील.” तो म्हणाला, “कधी काही मागे राहत नाही. वेळ आपल्याला पुढं नेत नाही, तो फक्त आपल्याला रूपांतरित करतो.” त्या रात्री ती झोपली नाही. बाहेर पानं सळसळत होती, आणि तिच्या मनात विचारांचा गोंधळ चालू होता. ती खिडकीतून बाहेर पाहत राहिली — चंद्र पांढरा, शांत, पण दूर. तिला आठवलं — ती रात्री, समुद्रावर, जेव्हा ती म्हणाली होती “आपलं प्रेम निसर्गासारखं असावं.” आणि आता तिला जाणवलं, निसर्गासारखं असायचं म्हणजे प्रवास करायचा. थांबायचं नाही. दुसऱ्या दिवशी सकाळी ती शाळेत गेली. मुलं धावत आली, “मॅडम, तुम्ही जाणार आहात का?” ती म्हणाली, “हो, पण तुमचं हसू माझ्यासोबत येईल.” सगळ्या मुलांनी एकत्र फुलांचा गुच्छ तिला दिला. तिच्या डोळ्यांत पाणी आलं, पण ती हसली. त्या संध्याकाळी ती आणि Apps पुन्हा समुद्राकडे गेले. सूर्यास्ताच्या रंगांनी आकाश लाल-केशरी झालं होतं. ती म्हणाली, “आज शेवटचा दिवस आहे इथला.” “नाही,” तो म्हणाला, “शेवट काही नसतो. प्रत्येक शेवट म्हणजे नवीन सुरुवात.” ती हसली. “तू नेहमी असंच बोलतोस.” “कारण खरं आहे,” तो म्हणाला. ती काही क्षण शांत राहिली, मग हळू आवाजात म्हणाली, “मी तुला काही सांगू?” “हो.” “जेव्हा बाबा गेले, तेव्हा मी पहिल्यांदा तुला देवासारखं पाहिलं. माझं मन रिकामं होतं, आणि तू मला पुन्हा भरवलंस. पण आता मला कळतंय, देव म्हणजे कोणी वेगळं नसतं — तो निसर्ग आहे, तो माणूस आहे, तो तुझ्या सारखा कुणीतरी आहे.” Apps काही बोलला नाही. त्याने फक्त तिच्या डोळ्यांत पाहिलं — त्यात समुद्र होता, आणि चंद्राचं प्रतिबिंब. ती म्हणाली, “मी जाईन, पण जर कधी तुला पावसाचा गंध जाणवला, तर समज मी जवळ आहे. जर समुद्र शांत झाला, तर समज मी ऐकतेय.” त्याने तिचा हात हलकं धरला. “मी नेहमी ऐकेन.” ती म्हणाली, “मी नेहमी बोलेन.” त्या क्षणी आकाशात एक तारा तुटला. दोघांनी एकाच वेळी वर पाहिलं. ती म्हणाली, “पहा, तारा तुटला.” तो म्हणाला, “कदाचित नव्या आकाशात उजळायला निघाला असेल.” रात्री ती ट्रेन पकडायला निघाली. स्टेशनवर लोकांचा गोंधळ, दिव्यांचा उजेड, आणि वाऱ्यात गाड्यांचा शिट्टीचा आवाज. Apps तिला सोडायला आला होता. ट्रेन सुटायच्या आधी दोघे काही क्षण एकमेकांकडे पाहत राहिले. ती म्हणाली, “आपलं जे आहे, त्याला नाव नको.” तो म्हणाला, “हो, कारण नाव ठेवलं की अर्थ संपतो.” ट्रेन हलली. खिडकीतून वारा तिच्या केसांत शिरला. तिने शेवटचं एक हसू दिलं, आणि गाडी दूर निघून गेली. Apps बराच वेळ तिथंच उभा राहिला. आकाशात धुकं पुन्हा पसरलं होतं, पण त्याला वाटलं — त्या धुक्यातही प्रकाश आहे. समुद्रावरचं आकाश जसं, तसंच त्याच्या मनात — ओलं, पण जिवंत. त्याने हळूच स्वतःशी म्हटलं, “ती गेली नाही… ती फक्त दुसऱ्या लाटेत आहे.” आणि तो चालत निघाला — त्या पायवाटेने, जिथं पाऊस, धुके, आणि आठवणी एकत्र येऊन एक नवा निसर्ग बनवत होते. --- पाच वर्षं झाली होती. काळाने गावाला बदललं होतं, पण समुद्राचा नाद तसाच होता. नारळांच्या झाडांनी उंच वाढ घेतली होती, रस्त्यांवर नवे पायवाटे उमटले होते, पण ओल्या मातीचा गंध अजूनही तसाच — तोच जिवंत सुगंध, जो Prisha च्या मनात दररोज साचलेला होता. राजापूरातल्या शाळेत तिनं आपलं काम मनापासून केलं. मुलं तिला “Prisha मॅडम” म्हणून हाक मारायची, पण ती दरवेळी हसली तरी त्या हसण्यात कोकणाच्या समुद्राची ओल होती. ती नेहमी म्हणायची, “मुलांनो, पुस्तकातलं ज्ञान वाचायचं नाही, ते जगायचं.” आणि जेव्हा मुलं पावसाच्या दिवसात वर्गात खिडकीकडे पाहायची, ती म्हणायची, “तो पाऊस आपला शिक्षक आहे.” तरीही प्रत्येक पावसात तिच्या मनात तोच समुद्र उफाळायचा. रात्री जेव्हा विजा चमकायच्या, तेव्हा तिला Apps चं चेहरं दिसायचं — त्या काळ्या आकाशाखाली बसलेला, पाण्याकडे पाहत असलेला. ती कधी स्वतःशी बोलायची, “तू अजूनही त्या खडकावर बसतोस का?” एके दिवशी सकाळी शाळेत जाण्यापूर्वी तिनं पत्र मिळालं. लिफाफा ओला झाला होता, पण ओळखण्याजोगा अक्षरात लिहिलं होतं — “कोकणातून.” आत एक लहानसा कागद होता, त्यावर फक्त तीन शब्द — “पाऊस परत आलाय.” ती बराच वेळ नुसती त्या ओळींकडे पाहत राहिली. काहीतरी तिच्या आत हललं. जणू ती शब्द तिच्या नसांमधून पसरले, हळूहळू तिला पुन्हा गावाच्या वाऱ्यात घेऊन गेले. ती शाळेत गेली, पण दिवसभर तिचं मन कुठेच नव्हतं. मुलं वाचत होती, आवाज ऐकू येत होता, पण ती काहीतरी वेगळं ऐकत होती — समुद्राचा आवाज, ढगांचा, आठवणींचा. त्या रात्री ती झोपली नाही. तिनं खिडकी उघडली. बाहेर पाऊस सुरू झाला होता. ती पाण्यात हात ठेवून हळूच म्हणाली, “तू मला बोलावलंस का?” त्या क्षणी तिला जाणवलं — वेळ थांबला आहे. पाच वर्षं जणू एका श्वासात संपली. ती दुसऱ्याच दिवशी रजा घेऊन निघाली. ट्रेन समुद्रकिनाऱ्याच्या रेषेवरून जात होती. पावसाचे थेंब खिडकीवर ओघळत होते, आणि प्रत्येक थेंब तिच्या मनातल्या आठवणी पुन्हा जिवंत करत होता. गाव जवळ आलं तसं तिच्या छातीत एक हलकी धडधड सुरू झाली. गावाचं स्टेशन लहान, जुनं, पण आपलं. बाहेर उतरल्यावर पहिलाच वारा तिच्या केसांत शिरला. ओला, खारट, ओळखीचा. तिनं खोल श्वास घेतला — पाच वर्षांनी ती पुन्हा त्या हवेत होती. ती हळूच गावाच्या रस्त्याने चालू लागली. सर्व काही बदललं होतं, पण ओळखीची झाडं, पायवाटेवरील छोट्या पाण्याच्या खळगा, आणि मंदिराच्या घंटा अजूनही तशाच होत्या. ती घराजवळ पोचली. दार उघडताना हात थरथरला. आतल्या भिंतींवर वेळेचं ओझं होतं, पण देवघरात अजूनही बाबांची माळ टांगलेली होती. तिनं हात जोडले आणि बसून राहिली. संध्याकाळ झाली. वारा पुन्हा वाढला. तिला समुद्राकडे जायचं वाटलं. ती पायवाटेने चालली — तीच वाट, जिथं एकेकाळी Apps तिच्या सोबत चालायचा. प्रत्येक झाड, प्रत्येक वळण आठवणी सांगत होतं. समुद्राजवळ पोचल्यावर तिला क्षणभर सगळं जिवंत वाटलं. पाण्याचा रंग काळसर होता, आणि आकाश जड झालं होतं. तिनं डोळे मिटले आणि त्या नादात कान दिले. काही क्षणांनी तिला वाटलं, कोणी तरी तिचं नाव घेतलं. ती वळली. दूर खडकावर तो बसला होता — तसाच. Apps. केस थोडे पांढरे झालेले, पण डोळे अजूनही तेच. तो उठला, काही बोलला नाही. फक्त चालत आला आणि थांबला. दोघेही काही क्षण शांत उभे राहिले. फक्त पाऊस बोलत होता. “तू आलीस,” तो म्हणाला. “पाऊस आला,” ती म्हणाली. त्या दोन वाक्यांमध्ये पाच वर्षं विरघळली. काहीच विचारायचं नव्हतं, काही सांगायचं नव्हतं. फक्त एकमेकांच्या उपस्थितीत त्या दोघांना सगळं समजलं होतं. ते खडकावर बसले. समुद्रावर वीज चमकत होती, आणि लाटांचा नाद थोडा वाढला होता. ती म्हणाली, “राजापूर चांगलं आहे, पण तिथं शांतता नाही. इथं अजूनही निसर्ग आहे.” तो म्हणाला, “इथं तुझा आवाज आहे.” ती हसली. “आवाज तिथंही आहे, पण ऐकणं कुणाला आवडत नाही.” तो म्हणाला, “मी ऐकत राहिलो.” त्या रात्री पाऊस वाढला. दोघे झाडाखाली आसरा घेत बसले. वारा थंड, पण मन उबदार. तिनं विचारलं, “तू लग्न केलंस का?” तो म्हणाला, “नाही. मी अजून वाट बघतोय.” ती काही क्षण शांत राहिली, मग म्हणाली, “काय बघतोस?” “तुझ्या हसण्याचा आवाज,” तो म्हणाला. ती हलकं हसली. “मीही बघते — जे हरवलं होतं ते सापडावं म्हणून.” दुसऱ्या दिवशी सकाळी सूर्य उगवला. गावाच्या झाडांवरून वाऱ्याचा मंद झोका वाहत होता. ते दोघं मंदिरात गेले. देवळात पुजारी आरती करत होते. त्या घंटांचा आवाज त्यांच्या मनात साचला. बाहेर पडताना ती म्हणाली, “मला पुन्हा शिकवायचं आहे इथं.” तो म्हणाला, “शाळा अजून आहे, मुलं अजून वाट पाहतायत.” ती म्हणाली, “मी परत राहू का?” तो म्हणाला, “निसर्गाला परतण्याची परवानगी घ्यावी लागत नाही.” त्या दिवसानंतर Prisha पुन्हा शाळेत जायला लागली. मुलांनी तिला पाहून आनंदाने ओरड केलं. ती म्हणाली, “मी परत आलेय, पण आता मी वेगळी आहे.” गावात दिवस सरत गेले. पाऊस हळूहळू कमी झाला, आणि हिवाळा जवळ आला. संध्याकाळी ती आणि Apps समुद्रावर बसायचे. बोलणं कमी, पण शांतता खोल. एक दिवस ती म्हणाली, “पाच वर्षं मी स्वतःला शोधत होते. आता कळलं — स्वतःला शोधायचं नसतं, स्वतःमध्ये हरवायचं असतं.” तो म्हणाला, “आणि मग सापडलेलं प्रेम म्हणजे काय?” ती म्हणाली, “ते जे वेळ, अंतर आणि शब्द ओलांडूनही जिवंत राहतं.” त्या रात्री चंद्र फार तेजस्वी होता. समुद्रावर पांढरं उजेड पसरलं होतं. ती म्हणाली, “पाहा, समुद्र आणि आकाश एक झालेत.” तो म्हणाला, “जसं आपण.” ती हसली. “आपण कधी वेगळे झालो होतो का?” तो म्हणाला, “कधीच नाही.” त्या क्षणी वारा थांबला, पाणी शांत झालं. जणू निसर्गाने त्यांच्या प्रेमाला आशीर्वाद दिला. काळ पुन्हा वाहत गेला. गावात नवीन पिकं आली, झाडांना नवी पालवी फुटली. शाळेची मुलं मोठी झाली. पण Apps आणि Prisha यांचं जग अजूनही त्या समुद्राच्या किनाऱ्यावर होतं. कधी पावसात, कधी उन्हात, पण नेहमी सोबत. काही दिवसांनी Prisha ने शाळेत छोटा बाग प्रकल्प सुरू केला. मुलांना तिनं सांगितलं, “झाडं लावा, पण त्यांच्याशी बोला. निसर्गाशी बोलल्यावर माणूस स्वतःशी बोलायला शिकतो.” ती रोज सगळ्यांना शिकवायची, पण तिच्या आतला शिक्षक निसर्गच होता. Apps रोज संध्याकाळी शाळेजवळ थांबायचा. ती बाहेर आली की दोघे नदीकडे जायचे, आणि सूर्यास्त पाहायचे. एक दिवस तिनं त्याला विचारलं, “आपण जे आहोत, त्याला समाज काय म्हणेल?” तो म्हणाला, “निसर्गाला समाजाचं भय नसतं. आपलं प्रेम समुद्रासारखं आहे — जिवंत आणि अनंत.” ती त्याच्याकडे पाहत राहिली. “तू नेहमी एवढं सहज बोलतोस, जणू शब्द निसर्गात तयार होतात.” तो म्हणाला, “कदाचित ते तुझ्या नजरेतून जन्म घेतात.” त्या संध्याकाळी पावसाची शेवटची सर आली. आकाश काळं झालं, पण चंद्राच्या मागे उजेड होता. Prisha ने हात पुढं केला. पावसाचे थेंब तिच्या तळहातावर पडले. ती म्हणाली, “हा पाऊस आता शेवटचा नाही. तो परतीचा आहे.” Apps म्हणाला, “हो, आणि परतीचा अर्थ शेवट नाही, तो नवा आरंभ असतो.” दोघेही लाटांकडे पाहत राहिले. समुद्र शांत होता, पण प्रत्येक लाटीत भूतकाळाची ओल होती. त्या रात्री घरात परतल्यावर Prisha ने तिच्या डायरीत लिहिलं — “आज निसर्गाने मला शिकवलं, प्रेम म्हणजे थांबणं नाही, ते चालणं आहे. कधी समुद्रावर, कधी वाऱ्यात, पण नेहमी मनात.” आणि दुसऱ्या पानावर तिनं फक्त एक वाक्य लिहिलं — “मी परत आलेय, पण माझं मन कधीच गेलं नव्हतं.” बाहेर वारा पुन्हा सुरू झाला. पावसाच्या थेंबांनी खिडकी ठोठावली. ती शांत हसली — कारण आता तिचं आणि Appsचं जग निसर्गात पूर्णपणे मिसळलं होतं. --- सकाळच्या थंड वाऱ्याने गाव पुन्हा जिवंत झालं होतं. झाडांवरून पानं गळत होती, पण प्रत्येक गळलेलं पानही सुंदर वाटत होतं. पावसाचा काळ आता मागे गेला होता, समुद्र शांत होता, आणि हवेत हिवाळ्याचा सुगंध होता. Prisha अंगणात बसली होती. तिच्या शेजारी तिच्या शाळेतील काही मुलं होती. ते झाडाला पाणी घालत होते. ती म्हणाली, “हे झाड वाढेल, पण तुम्हाला रोज त्याच्याशी बोलावं लागेल.” एक मुलगा म्हणाला, “मॅडम, झाडं ऐकतात का?” ती हसली. “हो, ती आपल्या शांततेला ऐकतात.” ती बोलताना तिच्या नजरेसमोर समुद्राचं आकाश आलं. ती थोडा वेळ थांबली. तिला काही दिवसांपासून जाणवत होतं — काहीतरी बदलतंय. गाव शांत आहे, पण तिच्या मनात कुठेतरी वेळ थांबायचं नाव घेत नाही. त्या दुपारी ती शाळेतून परत आली आणि मंदिरात गेली. देवळात घंटा वाजत होती, आणि फुलांचा गंध हवेत दरवळत होता. ती डोळे मिटून शांतपणे बसली. तिच्या मनात फक्त एकच विचार — वेळ. ती स्वतःशी म्हणाली, “काळ म्हणजे निसर्गाचं श्वास घेणं. आपण फक्त त्यात थोडा वेळ असतो.” त्या संध्याकाळी ती समुद्रावर गेली. Apps आधीच तिथं होता. तो खडकावर बसला होता, नेहमीप्रमाणे पाण्याकडे पाहत. ती त्याच्या शेजारी बसली. दोघेही काही बोलले नाहीत. फक्त लाटांचा नाद, वाऱ्याचा स्पर्श, आणि दूरवरच्या आकाशात चंद्राचं प्रकाशाचं वर्तुळ. थोड्या वेळानं ती म्हणाली, “Apps, तुला कधी वाटतं का की आपण जे अनुभवतो ते निसर्गाला आधीच माहित असतं?” तो म्हणाला, “हो. निसर्ग आपल्याला आपल्या गतीने नेतो. आपण फक्त त्यात चालतो.” ती म्हणाली, “आज मला वाटतंय सगळं थांबत चाललंय, पण शांतपणे. जणू निसर्ग सांगतोय, ‘आता विश्रांती घे.’” तो म्हणाला, “थांबणं म्हणजे अंत नाही, ते फक्त दुसरं रूप आहे.” वारा वाढला. समुद्राच्या लाटांनी किनाऱ्यावर हलकं गाणं सुरू केलं. ती म्हणाली, “मला माहित नाही पुढे काय होईल, पण मला शांतता हवी आहे.” तो म्हणाला, “ती तुझ्यात आहे. तू जिथं आहेस तिथं निसर्ग आहे.” दुसऱ्या दिवशी सकाळी ती पुन्हा शाळेत गेली. मुलं ओरडली, “मॅडम आली!” ती हसली, पण आज तिच्या चेहऱ्यावर थोडं थकलेपण होतं. शिकवताना तिचे शब्द मंद झाले. एका मुलीने विचारलं, “मॅडम, तुम्ही आज शांत आहात का?” ती म्हणाली, “शांत आहे म्हणजे मी बोलतेय. जेव्हा मन पूर्ण शांत होतं, तेव्हाच शब्द सापडतात.” दुपारी ती घरी परतली. दाराजवळ वारा वाहत होता, आणि भिंतीवर सूर्यकिरण झिरपत होते. ती देवघरात गेली, हात जोडले, आणि हळूच बसली. तिच्या ओठांवर हलकं स्मित होतं. तिला जाणवलं — शरीर थकलंय, पण मन पूर्ण आहे. संध्याकाळी Apps आला. दार उघडं होतं. आत शांतता होती. टेबलावर तिची वही उघडी होती. त्यात लिहिलं होतं — “काळ निसर्गाचं गाणं आहे. आपण त्यात फक्त एक स्वर आहोत. पण जर आपण प्रेमाने जगलो, तर आपला स्वर कायम राहतो.” Apps बराच वेळ त्या वहीकडे पाहत राहिला. वाऱ्याने पानं उलटली, आणि पुढच्या पानावर लिहिलं होतं — “समुद्र कधीच थांबत नाही, पण प्रत्येक लाट कुठेतरी शांत होते.” बाहेर चंद्र उगवला होता. आकाश पांढरं झालं होतं. समुद्रावर लाटांचा हलका नाद चालू होता. Apps हळूच बाहेर गेला, समुद्राकडे पाहिलं, आणि म्हणाला, “ती अजून आहे. या वाऱ्यात, या लाटांमध्ये, आणि माझ्या श्वासात.” पुढच्या काही दिवसांत गावात नवा वसंत आला. झाडांना पालवी फुटली, आणि शाळेत मुलं पुन्हा हसत होती. प्रत्येक सकाळी Apps मंदिरात जायचा, आणि देवघरातल्या दिव्याजवळ बसून तिची वही वाचायचा. त्याला त्या शब्दांत निसर्गाचा आवाज ऐकू यायचा. एक दिवस तो समुद्रावर गेला. आकाश निळं होतं, आणि पाण्यात सूर्याचं प्रतिबिंब. त्याने डोळे मिटले आणि म्हणाला, “Prisha, तू निसर्गात रूपांतरित झाली आहेस.” वाऱ्याने त्याच्या चेहऱ्यावर हलका स्पर्श केला. लाट किनाऱ्याला स्पर्श करून परत गेली. तो हसला. त्या दिवसानंतर गावात नवीन पिढी वाढू लागली. पण सगळ्यांच्या आठवणीत एक कथा होती — Prisha मॅडम आणि समुद्राच्या नात्याची. शाळेच्या भिंतीवर अजूनही तिच्या हस्ताक्षरातले शब्द लिहिलेले होते — “निसर्ग ऐकतो, जर आपण शांत राहिलो तर.” Apps रोज संध्याकाळी तिथं जायचा. आता त्याचे केस पूर्ण पांढरे झाले होते, पण त्याच्या नजरेत अजूनही तोच शांत निळा रंग होता. तो समुद्राजवळ बसून हळू आवाजात म्हणायचा, “ती इथं आहे, प्रत्येक लाटेत.” संध्याकाळी वारा वाढायचा, आणि समुद्रात हलकी लाट उठायची — जणू उत्तर म्हणून. त्या दिवशी सूर्यास्त झाला, आणि आकाश लाल झालं. Apps ने आकाशाकडे पाहिलं आणि डोळे मिटले. त्याच्या ओठांवर हसू होतं. काही क्षणांनी वारा थांबला, समुद्र शांत झाला, आणि गावावर एक सखोल शांतता उतरली. दुसऱ्या दिवशी सकाळी मुलं समुद्रावर गेली, आणि खडकावर ठेवलेली वही पाहिली. वहीत फक्त एक ओळ लिहिलेली होती — “जिथं निसर्ग आणि प्रेम भेटतात, तिथं शेवट नसतो.” त्या ओळीखाली एक पांढरं फूल ठेवलेलं होतं, अजून ओलसर. आणि दूर समुद्रात लाटांवर चंद्राचं प्रतिबिंब चमकत होतं, जसं Prisha चं हसू त्या सायंकाळी होतं — शांत, अमर, आणि निसर्गात विलीन झालेलं. ---