नदीची गाणी: खोर्यातलं जिवंत संगीत
रात्रीचा आभाळ कोकणाच्या किनाऱ्यावर साचत होता. दूरवरच्या समुद्रावर काळसर ढगांनी पांघरूण घेतलं होतं, आणि वाऱ्याच्या पहिल्या झोतांनी नारळांच्या झाडांना हलवत हलवत एक भयंकर शांतता आणली होती. तो पाऊस जो काही दिवसांपूर्वी कोमल होता, आज थोडा वेगळा भासत होता — जड, अधीर, आणि काही सांगण्याच्या ओढीत. Apps खिडकीत उभा राहून तो सगळं पाहत होता. आता त्याला गावाचं प्रत्येक आवाज ओळखायला शिकला होता — कुठे कोणाचं गाईचं घंटी वाजली, कुठे कावळा घरट्याजवळ ओरडला, कुठे समुद्राने हळूच आपली एक लाट किनाऱ्यावर पाठवली. पण आज त्या सगळ्यात एक अनोळखी नाद मिसळला होता — जणू निसर्ग काहीतरी सांगू पाहत होता, जे अजून उघडलं नव्हतं. तो मनात म्हणाला, “ती आज बाबांशी बोलणार होती.” Prisha च्या वाक्यांनी अजूनही त्याच्या मनात लाटांसारखं थडकत होतं. ‘मी माझ्या आवाजाला बाहेर काढणार.’ तो दिवस आठवला जेव्हा ती नदीकाठी उभी होती, पाण्यात बुडलेले पाय आणि डोळ्यांत ओढ. ती बोलत होती, पण तिच्या आवाजात एक थरथर होती — जणू प्रत्येक शब्दाच्या मागे वादळ दडलेलं. आणि आज, हे वादळ खरंच आकाशात उतरत होतं. आकाशात अचानक विजेचा रेघ चमकला, आणि लगेचच गर्जनं. तो बाहेर पळाला. वारा अंगावर आदळला. नारळाच्या झाडांची पानं उलटली, धुळीने डोळे मिटले. समुद्राकडून पांढरं फेसाळ पाणी उडत होतं, आणि दूरवर, गावाच्या टोकाला, Prisha चं घर काळोखात बुडाल्यासारखं दिसत होतं. त्याच क्षणी विजेच्या उजेडात त्याला ती दिसली — Prisha, अंगणात, जुनं कपडं हातात घेतलेली, आणि दरवाज्याला घट्ट धरून उभी. Apps न विचार करता धावत गेला. पावसाने जमिनीला गच्च पकडलं होतं, पण त्याचे पाय थांबत नव्हते. तो तिच्यापाशी पोचला तेव्हा पाऊस इतका जोरात पडत होता की दोघांमधली प्रत्येक गोष्ट ओलसर आणि अस्पष्ट झाली होती. “Prisha!” तो ओरडला. ती वळली, तिच्या डोळ्यांत पाण्याबरोबर भीतीही होती. “बाबांची तब्येत… अचानक बिघडली,” ती म्हणाली, आवाज थरथरत. “मी औषध आणायला कोकणगावात गेले होते, पण वादळ वाढलं… रस्ता बंद झाला.” Apps काही न बोलता घरात शिरला. घरात बाबांचा श्वास जड झाला होता, आणि देवघरातल्या दिव्याचा प्रकाश डळमळत होता. तो निसर्गही आज आतल्या घबराटीशी एकरूप झाला होता — पाऊस खिडक्यांवर ठोठावत होता, वारा छपरात शिरत होता, आणि आत जीवाचा नाजूक झगडा चालू होता. Apps ने तिच्या खांद्यावर हात ठेवला. “मी डॉक्टरांना आणतो,” तो म्हणाला. “नको,” Prisha म्हणाली, “वादळात बाहेर जाऊ नकोस.” “मग काय बघत बसायचं?” “देव सांभाळेल…” ती म्हणाली, पण आवाज तुटला. त्याने तिच्याकडे पाहिलं — त्या नजरेत सगळं होतं: भीती, प्रेम, आणि असहायता. त्याने तिला जवळ घेतलं. “मी येतो, काहीही झालं तरी परत येईन.” Prisha ने डोळे मिटून मान हलवली. त्या पावसात, तो निघाला. रस्ता ओला, नदी ओसंडलेली, आणि वरून विजांच्या रेषांनी आकाश फाडत होतं. पण तो थांबला नाही. त्याच्या मनात फक्त एकच विचार होता — Prisha चे शब्द आणि तिच्या बाबांचा श्वास. कोकणगावात पोचायला जवळजवळ तासभर लागला. त्या वेळेत पाऊस इतका वाढला की वाटा दिसेनाशा झाल्या. कुठे रस्त्याच्या कडेने ओढं फुटलं, कुठे नारळाचं झाड रस्त्यावर पडलं. Apps धावत डॉक्टरांच्या घरापर्यंत गेला. दार वाजवलं — डॉक्टर बाहेर आले, ओले कपडे अंगावर, हातात दिवा. “अरे, एवढ्या पावसात काय झालं?” “Prisha च्या बाबांची तब्येत बिघडली आहे.” “ठीक आहे, औषधं घेतो, पण वादळात गाडी नाही निघू शकणार…” “मी घेऊन जातो,” Apps म्हणाला. त्याने पिशवी घेतली, आणि परत त्या वादळात उतरला. रात्री साडेनऊ वाजता तो पुन्हा त्या घराच्या दाराशी पोचला. Prisha देवघरासमोर बसलेली होती, डोळे लाल, आणि बाहेर पाऊस अजूनही जोरात. “Apps…” ती म्हणाली, पण शब्दांऐवजी तिच्या आवाजात एक मोठा हुंदका होता. त्याने पिशवी दिली, आणि दोघे मिळून औषधं दिली. बाबांचा श्वास आता थोडा शांत होत चालला होता. दीड तासानंतर पाऊस थांबला. आकाशात फक्त ढगांचे लोंबते काठ शिल्लक होते. Prisha ने खिडकी उघडली. थंड वारा घरात आला — ओलसर पण शांत. ती म्हणाली, “आज तुझ्यामुळे बाबांचं प्राण वाचलं.” तो हसला नाही. “मी काही नाही केलं. निसर्गाने परत श्वास दिला.” Prisha त्याच्याकडे पाहत राहिली. “Apps… जर तू नसतास, तर मी तुटली असते.” “तू नाही तुटत. तू नदीसारखी आहेस. वाहत राहतेस. कधी शांत, कधी उसळणारी.” ती म्हणाली, “आणि तू?” “मी काठासारखा आहे. तुला थांबवू शकत नाही, पण तुझ्या बाजूला उभा राहू शकतो.” त्या रात्री दोघांनी काहीच बोललं नाही. फक्त बसून राहिले — बाहेर समुद्र पुन्हा शांत झाला होता, आणि आकाशात एक तारा पुन्हा दिसू लागला होता. दुसऱ्या दिवशी सकाळी बाबांचा श्वास पूर्ण स्थिर झाला होता. ते अजूनही झोपलेले वाटत होते, पण Prisha ला कळलं होतं — आता ती झोप शेवटची होती. ती काही क्षण नुसती त्यांच्या शेजारी बसून राहिली. Apps बाहेर उभा होता. शांतता इतकी गडद होती की पानही पडलेलं ऐकू येत होतं. त्यानंतर गावात हळूहळू लोकं जमली, दिवा पेटला, मंत्र झाले, आणि सगळं पार पडलं. Prisha चा चेहरा शांत होता, पण तिच्या डोळ्यांत एक रिकामेपणा उतरला होता — जणू नदीचा एक प्रवाह अचानक थांबला. त्या दिवशी सूर्यास्ताच्या वेळी ती समुद्राकडे चालत गेली. Apps तिच्या मागे होता. समुद्र आजही तसाच होता — लाटांचा हलका स्पर्श, पायांखाली ओल्या वाळूची थंडी, आणि क्षितिजावर सूर्याचा सोनेरी पट्टा. ती थांबली आणि म्हणाली, “बाबा नेहमी म्हणायचे, समुद्र शांत दिसतो, पण त्याच्या तळाशी किती लाटा आहेत हे कुणालाच माहीत नसतं.” Apps तिच्या शेजारी बसला. “कधी कधी आपणही समुद्रासारखे होतो — बाहेर शांत, आत वादळ.” ती काही क्षण काही बोलली नाही. फक्त वाळूवर बोटाने काहीतरी रेषा काढत राहिली. “मी आता इथेच राहीन,” ती म्हणाली हळू आवाजात. “शाळा, मुलं, घर — सगळं माझं आहे. पण…” ती थांबली. “पण?” Apps विचारला. “पण मी स्वतःला आता लपवणार नाही. माझ्या आवाजाला आता भीती नाही.” “मग आता तुझा आवाज कुठे ऐकू येईल?” ती त्याच्याकडे पाहून म्हणाली, “या समुद्रात. या वाऱ्यात. आणि कधी तू डोळे मिटून ऐकशील, तर तिथेही.” त्याने हळूच तिचा हात धरला. दोघांनी मिळून त्या सायंकाळच्या लाटांकडे पाहिलं. त्या लाटा शांत होत्या, पण प्रत्येकात नवा जन्म दडला होता. वारा मंद झाला, आणि समुद्रावर चंद्र उगवला. प्रत्येक थेंब जणू त्या दोन आत्म्यांच्या कहाणीचा नवा शब्द बनत होता — शांत, गूढ, आणि कोमल. त्या रात्री Prisha म्हणाली, “उद्या मी परत शाळेत जाणार आहे. जीवन थांबत नाही.” Apps म्हणाला, “मीही परत गावच्या कामात लक्ष देतो. पण रोज संध्याकाळी आपण समुद्राकडे येऊ. शांत बसू.” ती मान हलवून हसली. “तेच खरं नातं असतं — जे शब्दांशिवाय टिकतं.” आणि त्यानंतर, त्यांच्या आयुष्यात दिवस वाहत गेले — पावसाचे दिवस कमी झाले, पण निसर्ग अजूनही त्यांच्या भोवती होता. सकाळी पक्ष्यांचा आवाज, दुपारी शाळेची घंटा, संध्याकाळी समुद्राचा श्वास. ते बोलत नसले तरी, त्यांच्या नजरा एकमेकांशी बोलायच्या. Prisha आता पूर्वीसारखी नव्हती — ती मजबूत झाली होती, तिचा आवाज स्पष्ट होता, आणि तिच्या डोळ्यांत आता शांती होती. एका दिवसाच्या शेवटी, सूर्यास्ताच्या वेळी, ती म्हणाली — “Apps, निसर्गाने आपल्याला एक गाणं दिलंय. आपण ते गात नाही, आपण ते जगतो.” तो म्हणाला, “हो. आणि त्या गाण्याचा शेवट नाही.” समुद्रावर पुन्हा पाऊस आला. लाटांनी त्यांच्या पायांना स्पर्श केला, आणि दूरवर आकाशात विजा चमकल्या — पण या वेळी त्या विजांमध्ये भीती नव्हती, फक्त प्रकाश होता. शांत, जिवंत, आणि निसर्गासारखा अखंड. --- सप्टेंबरचा शेवट होता. पावसाचा थाट आता हळूहळू कमी होत गेला होता, पण हवेत अजूनही ओलसर गंध होता. कोकणातील झाडं पाण्याने न्हाऊन निघाल्यासारखी झगमगत होती. नदीच्या काठावरच्या गवतामध्ये लहान पांढरी फुलं उमलत होती, आणि दूरवर समुद्र अजूनही आपल्या लाटांमध्ये स्वतःचा नवा सूर शोधत होता. Prisha आता रोज शाळेत जायची. सकाळच्या वेळेला तिच्या पायांच्या वाटेवरून उगवलेला सूर्य तिच्या चेहऱ्यावर पडायचा. मुलं तिच्याकडे बघून “शिक्षिका आली!” म्हणून आनंदाने ओरडायची. त्या मुलांमुळे तिच्या आयुष्यात पुन्हा एक नवा रंग आला होता. प्रत्येक चेहऱ्यात तिला आपलं लहानपण दिसायचं. प्रत्येक हसण्यात तिला पुन्हा जीवनाचा अर्थ सापडायचा. Apps रोज सकाळी तिच्या वाटेवरच्या शेवटच्या वळणावरून तिला पाहायचा. काही वेळा ती त्याच्याकडे बघून हलकं हसायची, काही वेळा फक्त सायकलच्या घंटीचा नाद त्याचं उत्तर असायचं. शब्द कमी, पण संवाद अमर्याद. त्या रात्री गावात जत्रा होती. मंदिरात सगळीकडे दिव्यांचा प्रकाश. नारळाच्या वातींमध्ये तेल घातलेलं, फुलांच्या हारांचा गंध, आणि मधेच ढोल-ताशांचा आवाज. समुद्रावरून येणारा मंद वारा त्या सुगंधाला घेऊन सगळ्या रस्त्यांवर फिरत होता. Apps आणि Prisha दोघंही तिथं गेले. लोकांमध्ये, प्रकाशात, आवाजात, दोघं थोडं दूर एका झाडाखाली उभे राहिले. Prisha म्हणाली, “गावातली जत्रा म्हणजे लहानपणीचा सण. इथे माणसं फक्त देव बघायला येत नाहीत, तर स्वतःला बघायला येतात.” “आणि तू काय बघतेस?” Apps विचारला. ती म्हणाली, “मी प्रत्येक चेहऱ्यात आठवणी बघते. काही चांगल्या, काही ओल्या, काही अपूर्ण. तू?” “मी फक्त तुला बघतो,” तो हसला. ती काही बोलली नाही. तिच्या नजरेत एक हलकीशी लाज होती, पण त्याच वेळी शांतताही. जणू त्या एका वाक्यानं तिच्या मनात काहीतरी हललं होतं. जत्रा संपली तेव्हा आकाशात चंद्र उगवला होता. मंद, गोल, शांत. रस्त्यावरचे दिवे आता विझायला लागले. वारा थोडा ओला, थोडा थंड. गावाच्या पलीकडच्या वाटेवर दोघे चालत होते. दोघेही शांत. पायाखाली वाळू, आणि वरती तारकांचं आकाश. “तुला माहिती आहे का,” Prisha म्हणाली, “मला लहानपणी वाटायचं की चंद्र समुद्रात पडतो आणि पुन्हा उगवतो. प्रत्येक सकाळी तो पाण्यातून बाहेर येतो.” “आणि तुला अजूनही तसं वाटतं का?” Apps ने विचारलं. ती हसली. “आता वाटतं — चंद्र पडत नाही, तो पाण्यात स्वतःचं प्रतिबिंब ठेवतो. जसं आपण ठेवतो.” त्या क्षणी वाऱ्याने तिचे केस उडवले, आणि तिचा चेहरा चांदण्यात झळकला. Apps काही क्षण फक्त तिच्याकडे पाहत राहिला. तो क्षण जणू थांबून राहिला होता, जणू आकाश आणि समुद्र, चंद्र आणि प्रकाश, सगळं त्या दोघांच्या भोवती थांबून ऐकत होतं. “Prisha,” तो हळूच म्हणाला, “कधी वाटतं तू माझ्या आयुष्यात आलीस आणि सगळं बदललं. पण खरं सांगू? तू माझ्या आयुष्याचा भाग नाही, तूच माझं आयुष्य आहेस.” ती त्याच्याकडे पाहत राहिली. ओठ हलले, पण शब्द बाहेर आले नाहीत. मग ती म्हणाली, “Apps, आपण जेव्हा निसर्गाशी बोलतो, तेव्हा शब्दांची गरज नसते. आणि आपण जेव्हा मनाशी बोलतो, तेव्हा फक्त नजरेतलं उत्तर पुरेसं असतं.” त्या क्षणी दोघे चांदण्यात उभे राहिले. समुद्रावर चांदण्याचं प्रतिबिंब पडत होतं, आणि लाटांवर नाचणारे छोटे छोटे प्रकाशकण जणू त्यांच्या हृदयातील विचारांसारखे भासत होते. अचानक दूरवर वाऱ्याचा जोर वाढला. नारळाच्या झाडांच्या पानांवरून सळसळत पाऊसाच्या दोन थेंबांचा स्पर्श झाला. Prisha हसली. “पावसाला आपल्याशी अजून बोलायचं आहे बहुतेक.” “तो कधी थांबतो का?” Apps म्हणाला. “नाही. तो फक्त आपलं स्वरूप बदलतो — कधी थेंब, कधी वारा, कधी नुसती ओल.” दोघे त्या रात्री खूप वेळ किनाऱ्यावर बसून राहिले. न बोलता, फक्त चंद्राच्या उजेडात. Prisha ने वाळूवर बोटाने दोन वर्तुळे काढली — एक मोठं, एक छोटं. “हे बघ,” ती म्हणाली, “मोठं वर्तुळ म्हणजे निसर्ग, आणि छोटं आपण. पण जेव्हा पाऊस येतो, तेव्हा ही दोन्ही वर्तुळं एकमेकात मिसळतात.” Apps शांतपणे म्हणाला, “म्हणजेच आपण निसर्गाचा भाग आहोत, वेगळं काही नाही.” ती म्हणाली, “हो, आणि म्हणूनच आपलं प्रेमही निसर्गासारखं असायला हवं — कधी शांत, कधी जोरात, पण नेहमी जिवंत.” त्या रात्री गावात पुन्हा शांतता पसरली. चंद्र खाली उतरला, वारा मंद झाला, आणि लाटा हळूहळू किनाऱ्याशी एकरूप झाल्या. Apps आणि Prisha निघाले. घराकडे परतताना दोघांच्या मध्ये शब्द नव्हते, पण त्या नजरेत सगळं होतं — विश्वास, ममत्व, आणि एक न बोललेलं “आहेस ना तू…” त्या दिवसानंतर त्यांच्या भेटी आणखी साध्या पण गहि-या झाल्या. कधी सकाळी नदीकाठी, कधी शाळेच्या मागच्या झाडाखाली, कधी समुद्रावरच्या बोटींच्या आवाजात. प्रत्येक ठिकाणी निसर्ग त्यांचा तिसरा साथी होता. एक दिवस Prisha शाळेत होती, आणि Apps बाहेर झाडाखाली बसलेला. पाऊस पुन्हा सुरू झाला. ती खिडकीतून बाहेर पाहत होती. त्याने वर बघितलं, त्यांच्या नजरा पुन्हा भेटल्या. दोघे हसले — काहीही न बोलता. त्या क्षणी शाळेच्या घंटा वाजल्या, आणि मुलांनी धावत बाहेर यायला सुरुवात केली. Prisha ने हाताने इशारा केला — “थांब, मी येते.” ती बाहेर आली. ओल्या पायवाटेवर चालत त्याच्याजवळ गेली. “पाऊस थांबेल का?” तिने विचारलं. “आपण थांबू का?” Apps ने विचारलं. ती हसली. “थांबणं म्हणजे हरवणं नाही; थांबणं म्हणजे आठवण ठेवणं.” दोघे पुन्हा समुद्राकडे गेले. त्या संध्याकाळी आकाशात ढग नव्हते, फक्त प्रकाश होता. समुद्रावर चंद्राचं प्रतिबिंब पुन्हा झळकत होतं. Prisha म्हणाली, “हा चंद्र पुन्हा वाढेल, पुन्हा कमी होईल, पण त्याचं अस्तित्व कायम राहील. तसंच आपलंही.” Apps म्हणाला, “पण जेव्हा काळं आकाश येईल, तेव्हा काय?” ती म्हणाली, “तेव्हा चंद्र आपल्याला आतमध्ये उजळायला शिकवतो.” दोघे एकत्र हसले, आणि वाऱ्याने त्यांच्या हसण्याला लाटांवर नेलं. समुद्राने त्या हसण्याला कवटाळलं, आणि कोकणच्या आकाशात पुन्हा शांतता पसरली. त्या रात्री त्यांनी काहीच ठरवलं नाही. न भविष्य, न वचनं. फक्त इतकं जाणवलं की निसर्गासोबत चालताना दिशा ठरवायची नसते — ती आपोआप सापडते. त्या चांदण्याच्या रात्री, समुद्र आणि वाऱ्याच्या साक्षीने, त्यांच्या नात्यात एक नवा सूर उमटला. शांत, गहिरा, आणि अंतहीन. ---
Next ➜